Um Vestfirði
Áfangastaðurinn Vestfirðir
Vestfirðir eru landshluti á norðvesturhorni Íslands og mynda afmarkað landsvæði milli Breiðafjarðar í suðri og Húnaflóa í austri. Landfræðileg lega svæðisins, með djúpum fjörðum og fjalllendi, hefur mótað byggðamynstur, samgöngur og atvinnulíf.
Byggð á Vestfjörðum er dreifð og samanstendur af smærri þéttbýliskjörnum og sjávarþorpum sem þróast hafa í nánum tengslum við hafið. Atvinnulíf hefur lengst af byggst á sjávarútvegi, en á síðustu áratugum hefur ferðaþjónusta orðið sífellt mikilvægari þáttur í efnahagslífi svæðisins.
Fjarlægðir milli byggðarkjarna og frá stærstu markaðssvæðum landsins hafa áhrif á skipulag þjónustu og innviða.
Vestfirðir búa yfir fjölbreyttum náttúru- og menningarverðmætum. Þar er að finna friðlýst svæði, víðerni og sögustaði sem endurspegla bæði náttúrufar og búsetusögu svæðisins. Áfangastaðurinn byggir á jafnvægi milli náttúru, samfélags og atvinnulífs, þar sem áskoranir og tækifæri tengjast bæði dreifðri byggð og viðkvæmri náttúru.
Svæðisskipting Vestfjarða
Vestfirðir skiptast í fjögur meginsvæði sem hvert um sig hefur skýra sérstöðu í landslagi, byggð og ferðaþjónustu. Skiptingin endurspeglar landfræðilega legu, samgöngur og þróun byggðar á svæðinu.
Norðanverðir Vestfirðir
Norðanverðir Vestfirðir ná yfir Ísafjarðarsvæðið og nærliggjandi firði. Þar er þéttasta byggð Vestfjarða og fjölbreytt þjónusta. Ísafjörður gegnir hlutverki þjónustu- og stjórnsýslukjarna. Atvinnulíf byggir bæði á sterkri sjávarútvegshefð og vaxandi ferðaþjónustu, meðal annars tengdri útivist og viðburðum.
Sunnanverðir Vestfirðir
Sunnanverðir Vestfirðir ná yfir Patreksfjörð, Tálknafjörð og aðliggjandi firði. Svæðið er þekkt fyrir fjölbreytt strandlandslag, sandstrendur og aðgengi að náttúruperlum á borð við Látrabjarg og Rauðasand. Byggðin er dreifð og samfélögin smá, en ferðaþjónusta hefur aukist á síðustu árum með áherslu á náttúruupplifun og smærri gistingu. REYKHÓLAR?
Strandir
Strandir liggja austast á Vestfjörðum og tengjast bæði Vestfjörðum og Norðurlandi. Svæðið einkennist af víðfeðmu og fámenni, löngum fjörðum og ríkri menningarsögu, meðal annars tengdri göldrum og þjóðtrú. Ferðaþjónusta á Ströndum byggir að stórum hluta á kyrrð, náttúru og sérstöðu svæðisins sem jaðarsvæðis. REYKHÓLAR?
Hornstrandir
Hornstrandir eru friðland og eitt af afskekktustu svæðum landsins. Þar er engin föst búseta og aðgengi takmarkast við sjó eða gönguleiðir. Svæðið gegnir mikilvægu hlutverki í náttúruvernd og útivist og er lykilþáttur í ímynd Vestfjarða. Ferðaþjónusta þar byggir á skipulagðri og ábyrgri nýtingu náttúrunnar.
Stærð, sveitarfélög, íbúar o.fl.
Vestfirðir ná yfir umtalsvert landsvæði miðað við íbúafjölda. Landshlutinn samanstendur af 8 sveitarfélögum og dreifðri byggð þar sem smærri þéttbýliskjarnar gegna lykilhlutverki í þjónustu og atvinnulífi.
Íbúafjöldi 1. janúar 2025 var 7.176 og verður að teljast lítill miðað við flatarmál svæðisins (8.842 km2) og byggð dreifist á fjölda hafna og fjarða. Ísafjörður er stærsti þéttbýliskjarninn, en aðrir byggðarkjarnar gegna mikilvægu hlutverki í sínu nærumhverfi.
| Sveitarfélag | Mannfjöldi | Þéttbýli |
| Árneshreppur | 60 | Norðurfjörður |
| Bolungarvíkurkaupstaður | 995 | Bolungarvík |
| Ísafjarðarbær | 3.832 | Ísafjörður, Hnífsdalur, Flateyri, Suðureyri, Þingeyri |
| Kaldrananeshreppur | 115 | Drangsnes |
| Reykhólahreppur | 246 | Reykhólar |
| Strandabyggð | 405 | Hólmavík |
| Súðavíkurhreppur | 209 | Súðavík |
| Vesturbyggð | 1.314 | Patreksfjörður, Bíldudalur, Tálknafjörður |
Heimild: Hagstofa Íslands, mannfjöldi 1. janúar 2025
Þjóðgarðar, friðlýst svæði og náttúruperlur
Á Vestfjörðum eru nokkur friðlýst svæði sem vernduð eru samkvæmt lögum um náttúruvernd. Þar ber helst að nefna friðlandið á Hornströndum. Þá eru einnig friðlýst svæði á borð við Látrabjarg, Vatnsfjörð og Flatey á Breiðafirði, auk náttúruvætta eins og Dynjanda og Surtarbrandsgils.
Auk friðlýstra svæða eru fjölmargar náttúruperlur sem hafa sterka stöðu sem áfangastaðir, svo sem Rauðasandur, Drangar á Ströndum og fjölbreytt fuglabjörg og strandlandslag víðs vegar um svæðið.
(Hér setjum við inn nákvæmar tölur þegar við ákveðum hvaða ár og hvaða heimild við notum.) Tafla með friðlýstum svæðum og náttúruvættir )
Sögustaðir
Vestfirðir hafa ríka byggða- og atvinnusögu sem tengist fyrst og fremst sjávarútvegi, verslun og samgöngum. Víða má finna sögustaði og menningarminjar sem endurspegla þróun byggðar, allt frá fyrstu búsetu til nútíma.
Söguleg hús, hafnarmannvirki og minjar um atvinnustarfsemi gegna mikilvægu hlutverki í sjálfsmynd svæðisins og mynda hluta af menningararfi Vestfjarða.
(Hér setjum við inn nákvæmar tölur þegar við ákveðum hvaða ár og hvaða heimild við notum.) Dæmi um sögustaði Flókalundur - Gílsa Saga, o.sfrv. )
Flókatóttir
Hrafna‑Flóki Vilgerðarson er talinn meðal þeirra fyrstu sem komu til Íslands áður en varanlegt landnám norrænna manna hófst. Samkvæmt Landnámu settist hann að í Vatnsfirði á Barðaströnd og dvaldi þar yfir vetur. Þegar voraði gekk hann á fjöll og sá þaðan fjörð fullan af ís, og gaf landinu nafnið Ísland. Vestan við bryggjuna á Brjánslæk eru Flókatóttir þar sem Hrafna-Flóki átti að hafa haft vetursetu og eru þær friðlýstar.