Vestfirðir búa yfir ríkri byggða- og atvinnusögu sem mótast hefur af sjávarútvegi, verslun og samgöngum við önnur lönd. Víða um svæðið má finna sögustaði, minjar og söguslóðir sem varpa ljósi á þróun byggðar frá landnámi og fram á okkar daga.
Söguleg hús, hafnarmannvirki og minjar um atvinnustarfsemi gegna mikilvægu hlutverki í sjálfsmynd Vestfjarða og endurspegla hvernig samfélög svæðisins hafa byggst upp í nánu sambandi við hafið og náttúruna. Saga sjósóknar, verslunar og samgangna hefur markað djúp spor í menningu og daglegt líf íbúa og mótað margar af helstu byggðum Vestfjarða.
Á Vestfjörðum má einnig finna fjölmargar söguslóðir sem tengjast íslenskum miðaldabókmenntum, þjóðsögum og atburðum úr sögu landsins. Þar má nefna sögusvið Íslendingasagna, minjar um fyrstu landnámsmenn, sögur af galdraofsóknum á Ströndum og atburði á borð við Baskavígin árið 1615.
Saman mynda þessir staðir og sögur mikilvægan hluta menningararfs Vestfjarða og veita innsýn í líf, viðhorf og samfélag fyrri tíma.
Spánverjavígin
Spánverjavígin, eða Baskavígin, árið 1615 eru sögulegur atburður á Vestfjörðum þegar baskneskir hvalveiðimenn voru vegnir á nokkrum stöðum á svæðinu eftir skipbrot. Atburðirnir tengjast meðal annars Ara í Ögri, sýslumanni í Ísafjarðardjúpi. Saga Baskavíganna er meðal annars miðluð í Baskasetri Íslands í Djúpavík.
Galdrar á Ströndum
Á 17. öld áttu sér stað galdrabrennur á Ströndum sem tengjast því tímabili sem nefnt hefur verið galdraöld á Íslandi. Fyrsta galdrabrenna landsins er talin hafa átt sér stað í Trékyllisvík. Saga galdra og þjóðtrúar á svæðinu er meðal annars miðluð á Galdrasýningunni á Hólmavík.
Hrafna-Flóki
Hrafna‑Flóki Vilgerðarson er talinn meðal þeirra fyrstu sem komu til Íslands áður en varanlegt landnám norrænna manna hófst. Samkvæmt Landnámu settist hann að í Vatnsfirði á Barðaströnd og dvaldi þar yfir vetur. Þegar voraði gekk hann á fjöll og sá þaðan fjörð fullan af ís, og gaf landinu því nafnið Ísland. Vestan við bryggjuna á Brjánslæk eru Flókatóttir þar sem Hrafna-Flóki átti að hafa haft vetursetu og eru þær friðlýstar.
Íslendingasögur
Vestfirðir tengjast sögusviði nokkurra Íslendingasagna, þar á meðal Gísla sögu Súrssonar sem gerist að stórum hluta á svæðinu. Vestfirðir koma einnig við sögu í Grettissögu. Landnámskonan Þuríður sundafyllir, sem tengist Bolungarvík, er einnig hluti af þessum sagnaarfi.
Verslunarsaga Ísafjarðar
Á Ísafirði er löng verslunarsaga sem tengist þróun sjávarútvegs og útgerðar á Vestfjörðum. Á Neðstakaupstað standa verslunarhús frá 18. öld sem mynda eitt heillegasta safn slíkra húsa á Íslandi. Söguleg hús á borð við Edinborgarhúsið minna á mikilvægi verslunar í þróun bæjarins.
Saga sjósóknar
Sjósókn hefur um aldir verið ein helsta undirstaða byggðar á Vestfjörðum. Verbúðir, hvalstöðvar og útgerðarminjar víða um svæðið endurspegla sögu fiskveiða og lífs við sjóinn. Þar má meðal annars nefna Ósvör í Bolungarvík, Byggðasafn Vestfjarða á Ísafirði og Hnjót á Rauðasandi.
Þjóðsögur
Þjóðsögur eru mikilvægur hluti af menningararfi Vestfjarða og tengjast víða landslagi og örnefnum. Þar má nefna sögur af tröllum og huldufólki, til dæmis söguna um Naustahvilft ofan Ísafjarðar. Á sunnanverðum Vestfjörðum lifa einnig sögur af sjóskrímslum í Arnarfirði sem hafa meðal annars verið miðlaðar í Skrímslasetrinu í Bíldudal.
Hrafnseyri
Hrafnseyri er sögufrægur bæjarstaður á Vestfjörðum, kenndur við Hrafn Sveinbjarnarson sem bjó þar á 12. öld. Búseta hófst á staðnum á landnámsöld og hét hann þá einfaldlega Eyri. Á Hrafnseyri fæddist síðar Jón Sigurðsson, helsti frelsishetja Íslendinga, þann 17. júní 1811. Í dag er þar starfrækt Safn Jóns Sigurðssonar, sem segir sögu hans og staðarins.
